Geschiedenis van Normandië – WOI, Interbellum & 20e-eeuws Manche (zonder de D-Day-delen)
Huis · Beschikbaarheid · Boek nu · Contact · Locatie · Beoordelingen
Eerste publicatie: december 2025
Welkom terug bij onze Normandische geschiedensaga — waar elke eeuw eindigt met de Manche die een stille knik en een opgetrokken wenkbrauw geeft, alsof hij zegt: dat is er weer een overleefd.
Toen we de 19e eeuw achter ons lieten, liep de Manche bijna parmantig de moderne tijd binnen. Onderwijshervormingen hadden klaslokalen gevuld; coöperaties versterkten de zuivelproductie; granietgroeven leverden de steen die de halve West-Normandië bouwde; en kustplaatsen flirtten schaamteloos met de geneugten van het strandtoerisme. Telegraafdraden zoemden, stoomtreinen sisten, en het departement — berucht om zijn heerlijke weerstand tegen alles wat Parijs bedenkt — paste zich aan nieuwe ideeën aan met kalme praktischheid en zijn karakteristieke dosis side-eye.
Rond 1900 voelde het leven in de Manche stabiel, welvarend en stilletjes optimistisch. Dorpen bloeiden met jaarmarkten en wekelijkse markten; boeren moderniseerden hun gereedschap en veeteeltsystemen; vissers stapten over op stevigere schepen; en Granville was druk bezig zichzelf opnieuw uit te vinden als de soort badplaats waar je zowel je zenuwen kon kalmeren als je meest elegante vakantietojo kon showen.
Maar de glans van deze Belle Époque hield niet lang stand. De Manche stapte de nieuwe eeuw binnen met zonneschijn, ansichtkaarten en strandpromenades… en binnen tien jaar tuimelde Europa richting oorlog.
Dus pak een koffie, een calva, of allebei (of schenk de calva gewoon in de koffie?). De 20e eeuw warmt op — en de Manche staat op het punt opnieuw te bewijzen dat veerkracht hier net zo natuurlijk is als de heggen zelf.
1900–1914: Een Manche in beweging
Het begin van de 20e eeuw voelde als een geschenk — een moment waarop Normandië vrijer ademde, groter leefde en openlijk flirtte met de moderniteit.
🚂 Treinen, wegen & nieuwe verbindingen
Spoorwegen veranderden het leven ingrijpend. De lijn Parijs–Granville opende in 1870, maar tegen het begin van de 20e eeuw was het de kloppende slagader van het departement. Boeren konden buiten hun kanton verkopen. Vakantiegangers arriveerden met koffers vol enthousiasme. Studenten, soldaten, handelaren en muzikanten reisden met een vrijheid die een generatie eerder ondenkbaar was.
Toen kwamen de spectaculaire trains de plaisir van 1908 — vrolijke zomerse excursietreinen die Granville, Avranches en Sourdeval verbonden. Saint-Pair-sur-Mer werd een modieuze halte, compleet met villa’s, cafés en parasols in overvloed.
Daarna volgden verbeterde wegen, uitgebreidere postroutes en drukke telegraafstations. De Manche haastte zich niet — het wandelde zelfverzekerd de nieuwe eeuw in.
🌊 De opkomst van de Normandische badcultuur
De kust bloeide — niet stilletjes, niet bescheiden, maar met een vrolijke en zelfverzekerde strandsfeer.
Granville liep voorop:
- De Promenade du Plat-Gousset betoverde bezoekers met zeelucht en stijlvolle menigten.
- Grote hotels — het Normandy, het Hôtel des Bains — trokken elegante Parijzenaars aan.
- Badcultuur veranderde van medische therapie in een levensstijl.
- Villa’s op de kliffen combineerden Normandische charme met meer Britse inspiratie dan de buren ooit wilden toegeven.
Ook naburige plaatsen omarmden deze kustrenaissance:
- Donville-les-Bains werd een trotse kuurplaats.
- Saint-Pair-sur-Mer bouwde speelse chaletvilla’s in polychroom hout.
- Jullouville werd letterlijk uit het niets opgebouwd als moderne badplaats.
- Carolles trok schilders, schrijvers en Parijzenaars aan die op zoek waren naar klifwandelingen en artistieke briesjes.
📚 Cultuur, klaslokalen & het dagelijks leven
Scholen bloeiden dankzij de hervormingen van de 19e eeuw. De Normandische patois heerste nog steeds in keukens en schuren, terwijl het Frans van vandaag de papierwinkel regeerde. Marktdagen bruisden. Zuivelboeren moderniseerden hun gereedschap. Vissers experimenteerden met nieuwe tuigages. Fotografen boden kustportretten aan. Kaartverkopers werden onverwacht rijk.
Het leven was rustig, zelfverzekerd en toekomstgericht. Tot augustus 1914.
1914: De oorlog arriveert & de Manche maakt zich sterk
De oorlog kwam eerst op papier — mobilisatieberichten die op kerkdeuren, gemeentehuizen en stations verschenen. Daarna in de ogen van families die zonen, broers en echtgenoten uitzwaaiden op de perrons van Granville, Coutances, Avranches en Saint-Lô.
De Manche deed wat de Manche altijd doet — paste zich aan, klaagde een beetje, deelde een calva, en ging door.
🐎 Requisities schudden het platteland door elkaar
Paarden waren de motor van het boerenleven. Toen het leger ze opeiste voor transport en artillerie, trok dat als een storm door het platteland. Velden werden trager geploegd. Leveringen haperden. Marktdagen werden kleiner.
Telegraafpalen, postroutes en kustuitkijkpunten kwamen onder militair toezicht. Visserszones werden ingeperkt. Zelfs ver van het front voelde de Manche de druk.
⚠️ Een vreemd oorlogsincident: de Duitse raid van 1914
Hoewel Normandië gespaard bleef van veldslagen, schokte een bizarre Duitse commandoactie Frankrijk in september 1914. Hun doel: de bruggen van Oissel en Elbeuf opblazen om spoorlijnen te verstoren. De aanval mislukte — maar het wakkerde de onrust aan, zelfs in verre regio’s zoals de Manche.
🇧🇪 Vluchtelingen stromen binnen — de Manche opent haar deuren
Toen Duitsland België binnenviel, vluchtten duizenden zuidwaarts. De Manche ving velen op — vooral via Cherbourg en Granville.
Tussen 1914 en 1917 ving het departement 10.758 vluchtelingen uit Noord- en Oost-Frankrijk op, gevolgd door nog eens 15.095 in 1918. Daarnaast verwelkomde het departement ongeveer 5.000 Belgische burgers.
Hun aanwezigheid veranderde het regionale leven:
- Klaslokalen pasten zich aan nieuwe dialecten en onbekende namen aan.
- Werkplaatsen kregen broodnodige extra vaklui ter vervanging van gemobiliseerde mannen.
- Markten en cafés werden van de ene op de andere dag meertalig.
- Dorpen leerden hun voorraden te delen, huizen open te stellen en elkaar stilletjes te dragen.
Sommige vluchtelingen bleven permanent en werden onderdeel van het levende geheugen van de Manche.
⚓ De Manche in oorlogstijd: havens, industrie & dagelijkse druk
Hoewel Normandië ver van het front lag, kregen de kust en industrie van het departement een cruciale rol. Cherbourg werd een belangrijke logistieke ader:
- Simon Frères (Cherbourg) produceerde granaten en artillerieonderdelen.
- Dior-fabrieken (Granville) vervaardigden componenten voor gasoorlog-uitrusting.
- Kolentekorten dwongen stoomschepen tot onregelmatige vaarroutes.
- Buitenlandse troepen — Belgen, Polen, Portugezen en later Amerikanen — waren overal in het departement gelegerd.
Straten vulden zich met onbekende uniformen. Pensionnetjes werden kazernes. Werkplaatsen schakelden over van vredesgoederen naar oorlogsmaterieel. Het rustige ritme van de Manche werd harder, taaier — onvermijdelijk veranderd.
🪖 De Adrianhelm: innovatie die een miljoen levens redde
Generaal Louis-Auguste Adrian — wiens invloed diep doordrong in Noord-Frankrijk — veranderde in 1915 de moderne oorlogsvoering met de introductie van de Adrianhelm.
Voor zijn ontwerp gingen Franse soldaten de strijd in met stoffen kepi’s. Adrians lichte stalen helm verminderde het aantal schrapneldoden drastisch — naar schatting een miljoen geredde levens.
De Manche nam de helm snel over in depots, trainingscentra en kustverdedigingsposten. Vandaag blijft de Adrianhelm een krachtig symbool van vindingrijkheid uit noodzaak.
⛓️ Krijgsgevangenen, arbeid & burgerinternering
De oorlog veranderde het landschap van de Manche op onverwachte manieren:
- Cherbourg huisvestte enorme aantallen Duitse krijgsgevangenen — tot wel 50.000 in 1918–1919.
- Mortain gebruikte Duitse gevangenen in de granietgroeven.
- Coutances zette Bulgaarse gevangenen in voor arbeid.
- Saint-Lô bouwde een kamp op de renbaan van Ronchettes.
Opvallend waren ook de interneringscentra voor Duitse en Oostenrijks-Hongaarse burgers, geclassificeerd als “ongewenst”:
- Chausey internerde 617 mensen die hellingen, gebouwen en de school herstelden.
- Tatihou huisvestte eveneens burgerinternering.
- Granville verbouwde de oude touwslagerij tot onderkomen voor geïnterneerden.
Deze eilanden en steden — normaal verbonden met visserij, zeewieroogst en strandwandelingen — kregen sombere oorlogsfuncties.
🔚 Einde van de oorlog: opluchting, verdriet & een veranderde Manche
De Eerste Wereldoorlog bereikte de Manche nooit als slagveld, maar liet diepe wonden achter. Meer dan 10.000 Manchois kwamen om. Elke gemeente — zelfs kleine dorpen zoals Nicorps — richtte een monument aux morts op, met de namen van zonen die nooit terugkeerden.
Families rouwden stilletjes. Boerderijen worstelden zonder hun jonge mannen. Vrouwen droegen hele gemeenschappen. En toch hervatte het leven zich, beetje bij beetje.
😷 1918–1919: De Spaanse Griep teistert de Manche
Net toen kerkklokken vrede luidden, arriveerde een nieuwe ramp: de Spaanse Griep. Kustgebieden zoals de Manche werden zwaar getroffen:
- havens verspreidden infecties snel,
- terugkerende soldaten brachten agressieve varianten mee,
- medisch personeel was uitgeput na vier jaar oorlog,
- plattelandsgebieden hadden weinig artsen.
Sommige dorpen verloren meer inwoners aan de griep dan aan de loopgraven. Scholen sloten. Families isoleerden zich. Pastoors hielden begrafenissen in ploegendienst. Het was een stillere catastrofe — maar een diepe.
1919–1939: Vrede, heropleving & de gouden eeuw van de Manchoise kust
Toen de kanonnen eindelijk zwegen, stapten huishoudens in de Manche een fragiele vrede binnen. Verdriet bleef bestaan, maar net als de vastberadenheid. Het interbellum werd een periode van heropbouw, herontdekking en herwonnen levensvreugde — vooral aan de kust.
🌞 Het toerisme keert terug — sterker dan voorheen
In de jaren 1920 en 1930 straalde de kust van de Manche helderder dan ooit. Granville, Saint-Pair-sur-Mer, Donville-les-Bains, Jullouville en Carolles omarmden de hernieuwde honger naar ontspanning aan zee.
Bezoekers stroomden toe voor:
- brede zandstranden met kleurrijke badcabines,
- promenades gemaakt voor flaneren en mensen kijken,
- strandcafés die galettes en koude drankjes serveerden aan verbrande Parijzenaars,
- kustvilla’s die Normandische steen combineerden met speelse architectuur.
Granville bruiste van leven. Zijn klifwandelingen, terrassen en ansichtkaartwaardige uitzichten werden magneetpunten voor zomergasten die frisse lucht en een vleugje glamour zochten.
🎭 1920: Het Carnaval van Granville ontwaakt opnieuw
Als één gebeurtenis symbool stond voor de terugkeer van vreugde in Normandië, dan was het de heropleving van het Carnaval van Granville in februari 1920. Tijdens de oorlog tot zwijgen gebracht, keerde het terug met de energie van een gemeenschap die vastbesloten was weer te lachen.
Pralenwagens trokken door de straten met scherpe politieke satire. Muzikanten vulden de lucht met koperklanken en kattenkwaad. Confetti dwarrelde neer als feestelijke sneeuw. Vissers dansten naast fabrieksarbeiders. Kinderen droegen kostuums gemaakt van wat men maar kon vinden.
Het was niet zomaar een festival — het was een verklaring: hier gaat het leven door.
Lees onze blog over het Carnaval van Granville
🏖️ Het ritme van het interbellum: de Manche van de jaren 1920–1930 komt tot leven
Tussen de wereldoorlogen vond de Manche een nieuw ritme — praktisch, creatief en stilletjes zelfverzekerd. Het departement voelde zich meer verbonden dan ooit dankzij efficiënte spoorverbindingen, een uitbreidend postnetwerk en gestaag verbeterende wegen.
De kust bloeide cultureel op. Dorpen in het binnenland moderniseerden. Bioscopen openden in Coutances, Avranches en Granville, en brachten nieuwsjournalen, komedies, romances en beelden van een wereld ver buiten het bocage. Leraren zagen hun klaslokalen voller dan ooit. Markten bloeiden. Zuivelboerderijen experimenteerden met vroege mechanisatie en betere koeling.
Het was een periode van relatieve stabiliteit — een Manche die zich comfortabel in de moderne tijd nestelde.
👗 Dior in Granville: een jeugd die een legende vormde
Lang voordat Christian Dior de Parijse modewereld op zijn kop zette, was hij een stille jongen die door de tuinen van de Villa Les Rhumbs in Granville dwaalde. Het huis — met zijn symmetrie, pasteltinten, rozentuinen en dramatische zeezichten — vormde zijn gevoel voor schoonheid lang voordat hij zijn eerste jurk tekende.
Tijdens het interbellum bleef het familiehuis van de Dior’s een van de juwelen van de Haute Ville in Granville. Zijn verfijnde sfeer weerklonk later in Diors werk: zachte lijnen, kustlicht, elegantie geworteld in de natuur. Zelfs toen hij vertrok, liet de Manchoise kust een onuitwisbare indruk achter op zijn artistieke blik.
🏰 Place Cambernon — een verhaal in steen
Wie de Haute Ville van Granville beklimt, komt op de Place Cambernon terecht — ooit een druk middeleeuws marktplein, nu een rustige plek vol geschiedenis. Een gedenkplaat herinnert aan de historische band tussen de familie Matignon en Monaco, een subtiel bewijs dat de geschiedenis van Granville verder reikt dan de kliffen.
Geen schandaal — enkel een verhaal van afkomst, nalatenschap en de manieren waarop Normandië onverwacht verweven is met de Europese geschiedenis.
1939–1945: De Manche onder bezetting (zonder de D-Day-delen)
We stappen nu de Tweede Wereldoorlog binnen — zonder de geallieerde landingen, want die hebben hun eigen blogcategorie:
Ontdek onze D-Day & WOII blogs
Hier richten we ons op alles wat de Manche intens beleefde: bezetting, angst, solidariteit, verzet en het stille dagelijkse heldendom van gewone mensen.
⚠️ 1940: De Duitse intocht
Duitse troepen trokken in juni 1940 de Manche binnen. Nieuwe regels verschenen op de deuren van gemeentehuizen. Vlaggen veranderden van de ene op de andere dag. Radio’s werden in beslag genomen of strikt gecontroleerd. De kust werd zwaar bewaakt.
Vissersfamilies ondergingen ondervragingen en strikte beperkingen op hun traditionele visgebieden. Boeren werden geconfronteerd met Duitse officieren die vee, karren en gewassen opeisten. Winkels moesten hun prijzen aanpassen onder het rantsoenregime; scholen werkten onder toenemende druk. Het dagelijks leven versmalde.
🕵️♂️ Verzet in het bocage: stil, slim & onvervalst Manchois
Als één landschap gemaakt is voor geheimhouding, dan is het het bocage. En dat werd de levensader van het Manchoise verzet.
Achter heggen en in schuren ontstonden netwerken die Parijs nooit volledig zou begrijpen:
- STO-ontduikers verbergen — jonge mannen die de Service du Travail Obligatoire (verplichte arbeidsdienst in Duitsland) weigerden — in hooizolders en boerenschuren,
- geallieerde piloten begeleiden langs holle wegen die vanuit de lucht onzichtbaar waren,
- telefoonlijnen doorsnijden en spoorrails saboteren,
- clandestiene kranten drukken in cafés en werkplaatsen,
- wapen-droppings coördineren op geïsoleerde velden via gecodeerde boodschappen.
De BBC World Service werd een geheime bondgenoot. Gemeenschappen verzamelden zich achter gesloten luiken — radio’s verstopt onder dekens of weggestopt in broodovens — want naar buitenlandse zenders luisteren was verboden. Toch luisterde iedereen, ingehouden adem, wanneer gecodeerde boodschappen het Kanaal overstaken:
- “Le vent souffle sur la colline”
- “La chèvre a mangé mes pantoufles”
Elke zin betekende iets precies: “vanavond, voorbereiden.”
📰 1941: “Camille” spreekt in Le Granvillais
Op 21 september 1941 publiceerde een anonieme auteur — ondertekend als “Camille” — een moedig artikel in Le Granvillais waarin de antisemitische wetten van Vichy werden veroordeeld.
Het artikel ging stilletjes rond in winkels, cafés en huiskamers. Het wekte bezorgdheid, gefluisterde discussies en stille solidariteit. Maar het was gevaarlijk — zeer gevaarlijk — en bleef niet onopgemerkt door de bezetter.
📚 Maurice Marland: leraar, rebel, lokale held
Sommige helden dragen wapens. De meest opmerkelijke held van de Manche droeg schriftjes.
Maurice Marland, geboren in 1888, gaf Engels, Frans en burgerschapsleer — een man met een diep geloof in gelijkheid en verantwoordelijkheid. Toen de oorlog Normandië overspoelde, zette hij zijn principes om in daden.
Hij:
- organiseerde de opvang van Belgische vluchtelingen in 1939,
- hielp Britse soldaten evacueren via lokale netwerken,
- richtte ontsnappingsroutes naar Jersey op met Jules Leprince,
- bouwde een inlichtingennetwerk dat Duitse activiteiten in havens en spoorlijnen observeerde.
Twee keer gearresteerd en vrijgelaten, ging hij door. In juli 1944 werd hij opnieuw opgepakt — dit keer verraden door Franse collaborateurs — en geëxecuteerd in het bos van La Lucerne.
Vandaag houden scholen en straten die zijn naam dragen zijn nagedachtenis levend.
🏰 De Atlantikwall: beton aan de kust
Vanaf 1942 begon het Duitse leger de kust massaal te versterken. De Atlantikwall veranderde het kustlandschap van de Manche diepgaand.
- Geschutsbunkers keken uit over Barneville en Carteret.
- Observatieposten bewaakten de getijden bij Agon-Coutainville.
- Batterijen versterkten de toegangen tot Granville.
- Stranden die ooit vol parasols stonden, werden verboden gebied.
Boeren zagen loopgraven hun akkers doorsnijden. Kinderen groeiden op naast bunkers. Het dagelijks leven boog onder de militarisering.
💣 Saint-Lô: de hoofdstad van de ruïnes
Begin juni 1944 werd Saint-Lô zwaar gebombardeerd door de geallieerden — een cruciaal knooppunt voor de Duitse troepen. Tragisch genoeg bereikte de evacuatieboodschap het merendeel van de inwoners nooit.
De verwoesting was bijna totaal: 90% van de stad verdween. Ziekenhuizen, archieven, scholen, winkels, straten — alles was weg. De kathedraal brandde hevig en werd later behoudend gerestaureerd als herinnering aan het verlies.
Overlevenden beschreven:
- gloeiende asdeeltjes die “als zwarte sneeuw” neerdaalden,
- families opgesloten in kelders die de stad boven hen hoorden instorten,
- een stilte die onwerkelijk leek na de vlammen.
Toen Amerikaanse troepen weken later de ruïnes bereikten, vonden ze een stad die onherkenbaar was — maar nog altijd leefde. Saint-Lô kreeg — en draagt nog steeds — zijn titel: De hoofdstad van de ruïnes.
1945 & daarna: Bevrijding, wederopbouw & een nieuw Manche
De bevrijding kwam geleidelijk, stad na stad, veld na veld. Gemeenschappen in de Manche kwamen tevoorschijn uit schuren, kelders en onderduikadressen om hun straten terug te nemen, huizen te herstellen, boerderijen te heropenen en het leven te hervatten dat zo lang tot zwijgen was gebracht.
- havens werden hersteld en heropend,
- scholen werden herbouwd en uitgebreid,
- boerderijen moderniseerden met nieuwe machines,
- nieuwe industrieën ontstonden,
- het toerisme bloeide opnieuw op met gretig optimisme.
De Manche zette — eerst voorzichtig, daarna vol vertrouwen — de stap naar de tweede helft van de 20e eeuw.
Conclusie: De Manche loopt door het vuur — en blijft doorgaan
Van strandglamour tot twee wereldoorlogen, van gecodeerde boodschappen in het bocage tot steden in puin — de Manche doorstond de omwentelingen van de vroege 20e eeuw zoals zij alle stormen trotseert: met moed, humor, koppige veerkracht en de stille vastberadenheid om de volgende zonsopgang te zien.
En eerlijk gezegd, er is niets waar de Manchois liever over praten dan het weer — vooral na zóveel ervan te hebben doorstaan.
In ons laatste hoofdstuk van deze historische reeks stappen we de naoorlogse decennia binnen en volgen we de Manche naar de wereld van vandaag: heropbouw, heruitvinding, modernisering — en nog altijd dat opgetrokken wenkbrauwtje richting alles wat nét iets te Parijs aandoet.